فرهنگ مکان - فضا محور

تعریف فرهنگ مجازی :

تعریف دقیق واژه فرهنگ مجازی دشوار است و در شرایط گوناگون هر کس تعریفی از آن را ارائه می دهد. فرهنگ مجازی به طیف گسترده ای از مقولات فرهنگی مرتبط با فضای مجازی مرتبط است و همراه خود نوعی پیش بینی آینده را نیز مطرح می سازد. دانشنامه «آکسفورد» برای اولین بار واژه فرهنگ مجازی را در سال 1963میلادی به کار برد. «هیلتون» دربارهی این واژه نوشت: «در عصر فرهنگ مجازی، جوجه های سرخ شده، خود بر روی ظرف غذای ما خواهند پرید.» تا سال 1995م. بیشتر تصور پیرامون این واژه این بود که اتوماسیون، زندگی آیندهی ما را دگرگون خواهد کرد.

فرهنگ مجازی ممکن است تنها فرهنگ بین افراد استفاده کننده از اینترنت باشد و یا حتی در دنیای فیزیکی نیز شکل بگیرد. به بیان دیگر فرهنگ مجازی فرهنگ جوامع آنلاین و بر خط است که حاصل استفاده از رایانه است و فرهنگی است که به واسطه ی رایانه پیش می رود. راه ایجاد یک فرهنگ مجازی این است که راه ارتباط الکترونیکی بین ذهن انسان ها را بدون محدودیت های فیزیکی و مکانی فراهم کنیم. فرهنگ مجازی یک جنبش وسیع جهانی ناشی از پیشرفت فن آوری های دیجیتال و ارتباطات در خلال سال های 1960 تا 1990میلادی است.

فرهنگ مجازی تا حد زیادی تحت تأثیر سازندگان اولیه به خصوص مهندسان پروژهی اینترنت بود. در حالی که فرهنگ مجازی شکل گرفته در ابتدا یک نوع خرده فرهنگ کوچک بود اما بعدها با توسعه اینترنت یک فرهنگ مجازی و یک فرهنگ متنوع همراه با ایده ها و آرمان های متنوع گردید. فرهنگ مجازی یک فرهنگ شناختی اجتماعی است و نه یک فرهنگ جغرافیایی است .

اگر به فرهنگ به چشم مقولهای که در بستر زندگی با بسیاری از فعالیتهایمان پیوند یافته نگاه کنیم، هنگامی که تحولات ناشی از ظهور صنعت همزمان ارتباطات را مطالعه میکنیم، تحولاتی گسترده برای عرصه فرهنگ قائل میشویم.

پیش از ظهور این تکنولوژیها اگرچه فرهنگها متنوع و متکثر بودند اما مکان محوری فرهنگ سبب میشد که همه فرهنگهای متکثر دارای وجوه مشترکی باشند، اما پس از ظهور تکنولوژیهای ارتباطی و اطلاعاتی، فرهنگ به مقولهای مکان - فضا محور تبدیل شد.

نگاهی به وجوه تمایز این دو فضای متفاوت در تاریخ تحولات فرهنگی میتواند به فهم بهتر آنها یاری رساند اما باید توجه داشت که هیچکدام از این ویژگیها مطلق نیست بلکه همه نسبی هستند و با رویکردی انتقادی میتوان بدیهی بودن و فراگیری مطلق آنها را زیر سوال برد که سعی شده است اشارات مختصری به آنها شود

دسترسی گسترده به انواع محتواها: در فرهنگ مکان محور دسترسی افراد به اطلاعات، منابع دانش و رسانهها بسیار محدودتر است. به واسطه اینکه شیوههای انتقال دانش یا فرد محور و یا رسانه-جمعی محور بوده است و فرد به اطلاعات مشخص و محدودی به شیوه منفعلانه دسترس داشته است اما در فرهنگ مکان-فضا محور، این محدودیتها شکسته شده و افراد میتوانند درباره موضوعات مورد علاقه خودشان اطلاعات فراوانی از طریق موتورهای جستجو، دانش آپلود شده در اینترنت و امکانات هایپرلینک بین صفحات به دست بیاورند. در واقع در ذهن کاربران این گزاره وجود دارد که میتوانم در اینترنت به هر چیزی بخواهم دسترسی پیدا کنم، اما باید به این نکته نیز توجه داشت که اگرچه حجم این داده ها زیاد است اما بیانتها نیست و محدود به محتواهایی است که به شکل دیجیتالی در فضای اینترنت قرار گرفتهاند. ضمن اینکه حجم اطلاعات و دانش موجود در همه زبانها به یک اندازه نیست.

تصور آزادی بیان: آزادی بیان همواره با خطوط سیاسی، قانونی و هنجارهای اجتماعی محدود شده و در چالش قرار می گیرد. در فرهنگ مکان محور به واسطه اینکه این خطوط بسیار پررنگ هستند و شناسایی و مجازات فرد متخاطی با سهولت بیشتری امکانپذیر است، افراد ممکن بود آزادی بیان خود را محدود شده تصور کنند یا با پذیرش عواقب آن، مبادرت به بیان نظرات متفاوت خود کنند، اما در فرهنگ مکان- فضا محور این تصور وجود دارد که فرد میتواند در فضاها و اجتماعات مجازی بزرگتری به بیان نظرات خود بپردازد. خطوط سیاسی و قانونی کمرنگ تر است و حتی اگر دولتها برخی فضاها را فیلتر کنند امکان رد شدن ازاین فیلترهای قانونی یا سیاسی برای افراد با راحتی بیشتری همراه است.اما باید توجه داشت که هنجارهای اجتماعی همچنان در اجتماعات مجازی نیز وجود دارد و برخی افراد برای داشتن آزادی بیان از هویتهای مستعار استفاده میکنند.

امکان اتکا بر حافظههای دیجیتالی: در فرهنگ مکان محور معمولا شیوه یادگیری مبتنی بر حفظ یا فهم شخصی افراد از موضوع بود. افراد سعی میکردند دانش بیشتری را به حافظه بسپارند و از این طریق آن را از آن خود کنند. احتمالا یکی از دلایل آن این بوده است که دسترسی به دانش (مثلا کتابخانه) در گذشته زمانبر، همراه با هزینه و طی فواصل زمانی و مکانی بوده است. اما در فرهنگ مکان - فضا محور ما تصور میکنیم که اطلاعات موجود در اینترنت همیشه قابل دسترس است، حافظههای دیجیتالی هیچوقت ازبین نمیروند و ... و به این نتیجه میرسیم که لزومی به حفظ و به خاطرسپاری بسیاری از موضوعات نداریم. در واقع ما حافظه های دیجیتال را قابل اتکا و در دسترسی دائمی می دانیم اما در مورد این ویژگی نیز باید به خاطر داشت که حافظههای دیجیتالی ممکن است به هر دلیل پاک شوند یا قابل دسترس نباشند. ضمن آنکه گاهی حفظ برخی موضوعات و مفاهیم به اندیشهورزی کمک بیشتری میکند.

خدشه دار شدن کلیشههای ذهنی: در گذشته دامنه تعاملات ما و کنترل پذیری مواجه با افراد، عقاید و رویدادهای مختلف محدود بود در واقع ما میتوانستیم محدوده ارتباطی مشخصی برای خودمان مشخص کنیم و دربخش عمده عمرمان در همان محدوده عمل کنیم اما در فرهنگ مکان - فضا محور معمولا دامنه ارتباطات گسترده تر است و کنترل بر آن دشوارتر است، این امر باعث میشود فرد در مواجه با افراد مختلف، آموزهها، ارزشها و هنجارهای مختلف قرار گیرد. در این مسیر کلیشههای ذهنی افراد ممکن است خدشه دار شود، شکسته شود یا حتی تغییر کند. درجه مقاومت برای حفظ کلیشههای ذهنی یا تغییر آنها در افراد مختلف متفاوت است اما معمولا این مسالهای است که در فرهنگ جدید مواجه با آن اجتناب ناپذیر مینماید.

تصور فقدان مرکزیت و نبود رتوریک: به واسطه انفجار اطلاعات در اینترنت این تصور وجود دارد که مرکزیت و هدایتی برای اطلاعات وجود ندارد و هر کس میتواند متناسب با علایق و نیازهای خود محتواهایی را به اشتراک گذاشته یا کسب کند. متناسب با چنین تصوری، ایده رتوریک و تلاش برای اقناع مخاطب (کاربر در رسانههای جدید) منتفی شده به نظر میرسد. به ویژه در شبکههای اجتماعی که امکان تولید محتوا توسط کاربران ایجاد شده است. با این همه، به نظر میرسد در برخی موضوعات خبری همچنان اصل خبرها از کانال خبرگزاریها و رسانههای سنتی هدایت میشوند و در فضای مجازی جریان مییابند و مسیر کسب اطلاع دیگری به جز آنها وجود ندارد.

فراگیری ارتباطات با واسطه به جای رودررو: ارتباطات با واسطه کامپیوتری در فضای جدید به واسطه سهولت دسترسی بیشتر به افراد، هزینه پایین تر ارتباط، سرعت دسترسی گسترش بیشتری نسبت به ارتباطات رو در رو یافته است. این شیوه ارتباط تقریبا به تمامی موقعیتهای ارتباطی مانند ارتباطات کاری و اداری، علمی، ارتباط با دوستان و اقوام یا حتی ارتباطات عاطفی کشیده شده است و تصور می شود که این ارتباط را می توان در همه انواع و بسترها به کار برد. در واقع ما اکنون به خصوص با شیوه گفتگوهای متنی بسیار بیشتر از شیوه گفتگوی حضوری ارتباط برقرار میکنیم.

منابع :

http://www.iranhoshdar.ir/Default.aspx?PageName=news&ID=2147&language=1

سرمايه اجتماعي...